هیچ محصولی در سبدخرید نیست.
کرم برگخوار پاییزه (Spodoptera frugiperda) یکی از مهمترین آفات مهاجم در کشاورزی جهان به شمار میرود. این آفت به دلیل قدرت پرواز بالا، تغذیه از بیش از ۸۰ گونه گیاهی، و چند نسلی بودن، توانسته در مدت کوتاهی از قاره آمریکا به آفریقا، آسیا و اخیراً ایران گسترش یابد.
اهمیت این آفت در تولید محصولات استراتژیک مانند ذرت، برنج، نیشکر، پنبه و سویا بسیار بالاست و خسارات اقتصادی آن میتواند امنیت غذایی را تهدید کند.
تخمها: به صورت تودهای روی سطح برگ گذاشته میشوند (بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ عدد در هر توده) و با فلسهای بدن حشره پوشیده میشوند.
لاروها: دارای ۶ سن لاروی؛ رنگ سبز تا قهوهای تیره، روی سر علامت Y وارونه مشخص است. این مرحله بیشترین خسارت را وارد میکند.
شفیره: در عمق ۲–۸ سانتیمتری خاک تشکیل میشود.
حشره کامل (شبپره): بالهای جلویی قهوهای با خطوط خاکستری و بالهای عقبی سفید نقرهای. قدرت پرواز تا ۱۰۰ کیلومتر در شب.
در شرایط گرمسیری چرخه زندگی حدود ۳۰ روز طول میکشد.
در یک سال میتواند ۸ تا ۱۰ نسل ایجاد کند.
به علت چند نسلی بودن و تطابق بالا، در مناطق گرم و مرطوب بسیار مخرب است.
ذرت اصلیترین میزبان کرم بگخوار پاییزه (Spodoptera frugiperda) است و بیشترین خسارت این آفت هم روی همین محصول گزارش شده. در ادامه به صورت کامل و جزئینگر از خسارتهای این آفت روی ذرت می پردازیم:
لاروها ابتدا از سطح برگهای جوان تغذیه میکنند.
ایجاد سوراخهای نامنظم و پنجرهای روی برگها.
اگر تراکم لاروها بالا باشد، بوتههای جوان ممکن است کامل نابود شوند.
در مزارع با تراکم بالا، آلودگی میتواند باعث کاهش تراکم نهایی بوته و در نتیجه کاهش عملکرد شود.
لاروها به جوانه مرکزی (Growing point) نفوذ میکنند.
ایجاد تونل و دالان در برگهای تازهای که از جوانه باز میشوند (علامت مشهور “گلولهزنی” یا shot-hole symptom).
تجمع مدفوع تیرهرنگ (Frass) در داخل جوانه، که مانع رشد طبیعی برگها میشود.
در این مرحله، گیاه اگرچه ممکن است زنده بماند، اما رشدش کند شده و توان تولید دانه کمتر میشود.
لاروها به سمت بلال حرکت میکنند.
خسارت شامل:
جویدن و سوراخ کردن غلاف بلال.
تغذیه مستقیم از دانههای در حال تشکیل.
ورود قارچها و باکتریهای بیماریزا از محل زخم ایجاد شده.
این مرحله بیشترین اثر مستقیم روی عملکرد نهایی دانه دارد.
کاهش فتوسنتز به دلیل تخریب سطح برگ.
افزایش حساسیت گیاه به بیماریها (مانند فوزاریوم و آسپرژیلوس در بلالها).
تأخیر در رسیدگی و کاهش کیفیت دانهها.
کاهش ارزش ذرت علوفهای به دلیل وجود فضولات و بخشهای آلوده.
اگر کنترل بهموقع صورت نگیرد، کاهش عملکرد ذرت بین ۳۰ تا ۶۰٪ معمول است.
در شرایط طغیانی در آفریقا و آمریکای جنوبی، کاهش عملکرد تا ۸۰٪ هم گزارش شده.
در ایران، خسارت در مزارع آلوده بین ۱۵ تا ۳۰٪ برآورد شده، اما در صورت عدم مدیریت میتواند به شدت بیشتر شود.
وجود سوراخهای نامنظم روی برگها.
علامت Y وارونه روی سر لارو هنگام بررسی دستی.
وجود توده فضولات (Frass) در جوانه مرکزی یا غلاف بلال.
خوشه یا بلال ناقص و دانههای خوردهشده.
در پنبه: خسارت به غنچه و برگ.
در برنج: تغذیه از برگ و خوشه.
در سبزیجات: سوراخ شدن برگها و نابودی گیاهچهها.
بومی آمریکای مرکزی و جنوبی.
از ۲۰۱۶ به بعد در آفریقا مشاهده شد.
از ۲۰۱۸ به آسیا و سپس ایران گسترش یافت.
هماکنون در بیش از ۱۰۰ کشور گزارش شده است.
کشت زودهنگام و استفاده از ارقام زودرس.
تناوب زراعی با گیاهان غیرمیزبان (مانند حبوبات).
شخم عمیق پس از برداشت برای از بین بردن شفیرهها.
کشت مخلوط یا تلفیقی (مثلاً ذرت با لوبیا یا سورگوم) برای کاهش جذابیت مزرعه.
حذف بقایای آلوده و نابودی گیاهان داوطلب.
زنبورهای پارازیتوئید:
Trichogramma spp. (شکارگر تخم).
Telenomus remus.
شکارگرها: سنهای شکارگر (Orius spp., Podisus spp.).
باکتریها: Bacillus thuringiensis (Bt kurstaki).
قارچها: Metarhizium anisopliae، Beauveria bassiana.
ویروسها: Spodoptera frugiperda Nucleopolyhedrovirus (SfNPV).
استفاده از سموم انتخابی و توصیه شده:
کلرانترانیلیپروول (Rynaxypyr) → بسیار مؤثر و ایمنتر.
اینداکساکارب.
لامبداسایهالوترین و دلتامترین (در مراحل اولیه آلودگی).
نکته: سمپاشی باید در مراحل لاروی اولیه (سن ۱ و ۲) انجام شود.
پرهیز از مصرف مکرر یک سم برای جلوگیری از بروز مقاومت.
پایش با تلههای فرومونی و نوری.
تعیین آستانه اقتصادی (مثلاً بیش از ۵۰٪ بوتهها آلوده باشند).
ترکیب روشهای زراعی، بیولوژیک و در صورت لزوم شیمیایی.
آموزش کشاورزان و استفاده از مزارع الگویی.
تقویت گیاه باعث افزایش تحمل آن در برابر حمله آفات و کاهش شدت خسارت میشود. کوددهی متعادل و اصولی میتواند مقاومت گیاه را بالا ببرد:
ازت (N)
رشد سریع برگها را تحریک میکند اما مصرف بیش از حد ازت، گیاه را برای آفت جذابتر میکند.
پیشنهاد: مصرف متعادل ازت بر اساس آزمون خاک.
فسفر (P)
افزایش استحکام ریشه، بهبود جوانهزنی و تقویت رشد اولیه گیاه.
گیاهان دارای فسفر کافی، توانایی ترمیم بافتهای آسیبدیده را بیشتر دارند.
پتاسیم (K)
مهمترین عنصر برای مقاومت در برابر آفات و بیماریها.
باعث ضخیم شدن دیواره سلولی، افزایش سنتز ترکیبات فنلی و کاهش جذابیت گیاه برای لاروها.
کلسیم (Ca)
تقویت دیواره سلولی و کاهش نفوذ لاروها.
ریزمغذیها (Zn, B, Mn, Cu)
در متابولیسم دفاعی و سنتز آنزیمهای حفاظتی نقش دارند.
NPK با نسبت بالا در پتاسیم (مانند 15-15-30 یا 20-20-20 با تاکید بر K).
کود پتاسیمی (سولفات پتاسیم یا نیترات پتاسیم).
کودهای آلی و کمپوست: بهبود سلامت خاک و تقویت میکروارگانیسمهای مفید.
کودهای زیستی (Biofertilizers) حاوی میکروارگانیسمهای محرک رشد (PGPR).
کرم بگخوار پاییزه یکی از مهمترین آفات مهاجم در جهان است که خسارات زیادی به محصولات کشاورزی وارد میکند. مدیریت موفق آن تنها با سموم شیمیایی ممکن نیست و نیاز به اجرای یک برنامهی تلفیقی شامل اقدامات زراعی، بیولوژیک، پایش مستمر و مصرف بهینه سموم دارد. علاوه بر این، تغذیه متعادل گیاه و استفاده از کودهای تقویتی (به ویژه پتاسیم و ریزمغذیها) نقش مهمی در افزایش مقاومت و کاهش خسارت آفت دارد.
بررسیهای سازمان حفظ نباتات نشان میدهد که آلودگی بیشتر در مزارع ذرت دانهای و علوفهای رخ میدهد.
بیشترین خسارت در مراحل ۴ تا ۸ برگی مشاهده میشود، زمانی که لاروها به جوانه مرکزی نفوذ میکنند.
در مناطق جنوبی کشور (خوزستان، فارس، هرمزگان) به دلیل شرایط آب و هوایی گرم، امکان چندین نسل در سال وجود دارد.
در مناطق شمالی و غربی نیز به تدریج مشاهده شده ولی شدت خسارت بسته به شرایط آب و هوایی متفاوت است.
